Permakultura - świadome ekosystemy

Od autora: Inspiracją do zaprezentowania poniższych materiałów jest post zamieszczony na naszym FORUM. Jeden z użytkowników zapytał jak podsumować Permakulturę i jak zaaplikować jej rozwiązania na małej powierzchni. W odpowiedzi przedstawiłem co można zrobić na przeciętnym balkonie. Załączam pierwsze zdjęcia, z góry przepraszam za niską jakość.

Permakultura na balkonie

Wiele osób, przeglądających naszą stronę internetową, zadaje sobie pewnie pytanie jak wykorzystać wszystko  to o czym piszemy, gdy ktoś nie dysponuje działką z ogródkiem. Postaram się przekonać wszystkich, że nie jest to takie trudne. Prawdopodobnie większość mieszkańców Polski mieszka w blokowiskach. Są one typowym elementem krajobrazu naszych miast. Ci właśnie mieszkańcy mają utrudniony dostęp do przestrzeni, którą można zagoospodarować w dowolny sposób i przeznaczyć np. na ogród leśny. Jak wskazuje tytuł tego artykułu, rozwiązaniem problemu jest balkon. Do tego szczególnego miejsca, ma już dostęp spora część mieszkańców blokowisk, a oprócz tego są jeszcze trawniki. Ja mieszkam na parterze, mój balkon ma ekspozycję południową, a jego przedłużeniem jest niewielki trawnik. Właśnie od balkonu i trawnika zaczynałem swoje eksperymenty z miejską Permakulturą. Dodatkowo mam to szczęście, że nie mieszkam w pobliżu ruchliwej ulicy, zatem nie muszę obawiać się o zawartość nieporządanych substancji w żywności, którą wyprodukuję na balkonie. Jeżeli ktoś jednak boryka się z taką sytuacją, zalecam zbadanie produktów, zanim dokonamy ich konsumcji. W przypadku wysokiego stopnia zanieczyszczenia powietrza, balkony i miejskie trawniki idealnie nadają się do propagacji roślin, które później możemy posadzić w bardziej odpowiednim miejscu. 

System Nano-Permakulturowy

Swoje pierwsze próby zacząłem od pewnego problemu, który mnie nurtował. Chciałem zagospodarować w jakiś produktywny sposób, duże ilości szarej wody, którą produkowałem każdego dnia biorąc kąpiel. Nie chciałem zasilać systemu kanalizacji ogólnospławnej, jakim dysponuje moje miasto. Chciałem w inny sposób pozbyć się problematycznych ścieków. Pierwszym pomysłem było podlewanie trawnika przed blokiem. Używam detergentów i środków czystości, które ulegają biodegradacji, więc nie obawiałem się, że będe zanieczyszczał swoje najbliższe otoczenie. Wszystkim, których ten artykuł zainspiruje do podobnych zachowań, polecam zrezygnowanie z toksycznych wybielaczy i środków myjących. Taka szara woda jest źródłem wielu cennych nawozów, głównie fosforanów i azotanów. W tym miejscu przypomina mi się myśl R. Buckminstera Fullera, który powiedział, że zanieczyszczenia to jedynie niewykorzystane zasoby, których wartość zwykliśmy ignorować. Dlaczego mam wydawać pieniądze na zakup nawozów dla roślin, skoro mogę je mieć od tak. Dodatkowo zapewniam stałe dostawy wody, co w przypadku ekspozycji południowej jest bardzo cenne. Na trawniku przed moim balkonem, nie ma zbyt wielu, użytecznych roślin, a gleba jest w opłakanym stanie. W zasadzie trudno w tym przypadku mówić o glebie, jest to raczej mieszanka gliny, piasku i gruzu, pokryta cienką warstwą humusu. Tego typu gleby określa się mianem urbanitu. Mamy zatem nieciekawą systuację, ponieważ na tak ubogiej glebie trudno uprawiać coś wartościowego. Ale zastanówmy się, jakie zasoby mamy już do dyspozycji. Mamy źródło wody, zasobnej w substancje odżywcze. Mamy dobra ekspozycję, zapewniającą nam dobre oświetlenie. Mamy glinę w podłoży, która dłużej utrzyma wilgoć w glebie, gdy dostarczymy do niej martwą materię organiczną. Jedyny składnik, którego tu brakuje to rośliny pionierskie. Ja zastosowałem mieszankę lucerny, koniczyny, oraz wyki, jako rośiln wiążących azot atmosferyczny w glebie. Mają dobre przyrosty biomasy i stanowić będą idealne źródło materii organicznej. Zastosowałem również ciekawą metodę wysiewu tej mieszanki. Metodę opracował Masanobu Fukuoka, a nosi ona nazwę SEED BALLS. Mieszankę nasion, gliny i kompostu urabia się z wodą na "jednąlitą" masę i formuje się w niewielkie kulki. Po wysuszeniu, można w ten sposób przechowywać nasiona przez okres kilku lat, lub tak jak w moim przypadku wysiać na trawnik. Rośliny mają lepszy start, glina zapewnia stałą wilgoć mimo suchych warunków, a kompost dostarcza odpowiednich substancji do kiełkowania roślin. Ale dosyć na temat przygotowania trawnika. Wróćmy do pytania, jak w bardziej produktywny sposób wykorzystać szarą wodę. Postanowiłem, że zanim trafi ona na trawnik przepuszczę ją przez system produkcji żywności na balkonie.

Akwakultura w mikroskali

Zacząłem od skonstruowania systemu zbiorników w których podczyszczona zostanie woda, a przy tej okazji bedę mógł w nich hodować ryby, cenne źródło białka. Jak to wygląda możecie zobaczyć poniżej.

Na zdjęciu widać dwa zbiorniki o pojemności około 200l. W lewym zbiorniku hodowane są karasie. Zanieczyszczona odchodami ryb woda, przepompowana zostaje do zbiornika po prawej stronie, gdzie odbywa się jej filtracja dzięki obecności rzęsy wodnej, rozwielitki (eliminuje zakwity glonów) oraz hydroponicznie uprawianej morwy. Zdjęcie pochodzi z tego roku, natomiast w zeszłym sezonie, system wyglądał nieco inaczej.

Powyższe zdjęcie przedstawia lewy zbiornik, w którym hodowane są karasie. Oprócz tego widać kwitnące grzybienie, a w lewym górnym rogu widnieje kotewka wodna (Trapa natans), roślina wytwarzająca jadalne orzechy. Obecnie w jednym i drugim zbiorniku, na powierzchni wody uprawiana jest rzęsa wodna, stanowiąca pokarm dla ryb, a także hiacynt wodny, który jest rośliną jadalną. Mamy w ten sposób rozwiązanych kilka problemów. Oczyszczana jest woda, produkowane jest zwierzęce białko (ryby), wytwarzany jest miejscowo pokarm dla ryb, a ponadto mamy kilka bonusowych prodyktów. Jednym są owoce morwy. Sadzonka uprawiana jest hydroponicznie i w tym roku zaczęła owocować.

Kolejnym plonem uzyskiwanym z tego systemu są grzyby. Ktoś pewnie pomyśli - Jak to grzyby w wodzie? Oczywiście, że nie. Grzyby uprawiane są na drewnie, w tym przypadku na drewnie dzikiego bzu czarnego (Sambucus nigra). Gatunkiem uprawianym jest ucho bzowe, a umieszczenie konaru w wodzie zapewnia odpowiedni mikroklimat i wilgoć.

System jest częściowo zamknięty, ponieważ woda krąży w ciągłym obiegu pomiędzy dwoma zbiornikami. Częściowo zamknięty, ponieważ oczyszczoną wodą podlewane są rośliny doniczkowe na balkonie oraz trawnik. Straty wynikające z ubytku wody na cele nawadniania oraz wynikające z parowania, uzupełniane są szarą wodą.

Balkonowe uprawy

Przejdźmy teraz do pytania, co można uprawiać na balkonie? Odpowiedź jest prosta, wszystko! Ja uprawiam blisko 15 roślin tropikalnych i tych z klimatu umiarkowanego, wszystkie jadalne:

Avocado

Na powyższym zdjęciu widać również passiflorę, jest to pnącze dające smaczne owoce. Nie wiem jednak czy zakwitnie i wyda owoce w naszym klimacie.

Kolejnym gościem jest granat. W zeszłym roku owocował, jednak plony nie były zbyt duże.

Kolejną tropikalną rośliną jest imbir. Dokładnie ten sam, którego używa się do potraw orientalnych. Skąd pozyskać sadzonki imbiru? Ja postawiłem na mały test i zakupiłem świeże bulwy imbiru w supermarkecie. Zasadziłem je do zwykłej ziemi zmieszanej z kompostem i oto jestem posiadaczem tej ciekawej i użytecznej rośliny. Dodatkową zaletą imbiru jest jego cytrusowy zapach.

Z ciekawych roślin obcego pochodzenia, uprawiam jeszcze nasturcję. Pochodzi ona z Ameryki Południowej, gdzie uprawianych jest kilka odmian. Najbardziej ceniona jest nasturcja bulwiasta, ze względu na jadalne bulwy oczywiście. Ja wykorzystuje jej zdolność przyciągania owadów, które są naturalnymi drapieżnikami mszyc. Nasturcja przyciąga również same mszyce i stanowi dla nich pułapkę. Oprócz tego posiada jadalne liście oraz kwiaty, które świetnie wyglądają w sałatkach warzywnych.

Przejdźmy teraz na nasze podwórko. Rośliny, które często pojawiają się na moim balkonie to oczywiście pomidoru. Zalet chyba nie muszę podkreslać.

Niezmiennie obecna jest również mięta, która daje olbrzymie plony. Jest przeze mnie wykorzystywana na bierząco do parzenia miętowej herbaty. Wycinam w tym celu całe gałązki, co dodatkowo stymuluje roślinę do dalszego wzrostu.

Ostatnią rośliną jaką chce przedstawić jest papryka. W zeszłym roku zebrałem około 6 papryk, w tym już jest ponad 10 sztuk. Dodatkowo z każdej papryki możemy otrzymać do kilkudziesięciu nasion.

Na balkonie rośnie jeszcze kilka inny roślin, jednak nie będę ich wymieniał. Ciekawe informacje na temat wszystkich  wymienionych i niewymienionych roślin pojawią się wkrótce w dziale PERMA-BIOTA.

Jaka jest zaleta uprawy roślin w pojemnikach? Zdecydowanie są bardziej mobilne. Pewnie słyszeliście o allelopatii. Często w ogrodach jest tak, że posadzimy obok siebie rośliny, które wzajemnie się zwalczają. Przykładem może być tu orzech włoski, który wytwarza juglon, naturalny herbicyd, któru uniemożliwia wzrost wielu roślinom. W przypadku uprawy pojemnikowej, gdy zauważymy, że jakas roślina ma negatywny wpływ na inną, możemy je od siebie odseparować. Jest też tak, że pewne rośliny chronią inne przed szkodnikami. Przykładem może być czosnek. Ja doniczkę z czosnkiem trzymam obok doniczki, w której rośnie poziomka. Czosnek wytwarza fitoncydy, chroniac poziomkę przed chorobami grzybowymi.

Zachęcam wszystkich do eksperymentowania z ciekawymi uprawami na balkonie oraz domowym parapecie. Jeżeli macie pod oknem trawnik, przekształćcie go w leśny ogród, który będzie źródłem nasion, sadzonek, a może nawet nieskażonej żywności. Ogród Eden może powstać, również w mikroskali.