Permakultura - leśne ogrody

Permakultura w inteligentny sposób łączy kluczowe czynniki  takie jak: lokalizacja, recykling produktów ubocznych działalności rolniczej i leśnictwa, bioróżnorodność oraz sukcesję ekologiczną w harmonijną całość. Gdy do tak zaprojektowanego systemu wprowadzimy grzyby, biodynamika permakulturowych habitatów wzrasta, osiągając niezwykle wysoki poziom produktywności. Grzyby są brakującym ogniwem w modelu Permakultury. Stanowią niezwykle bogate w białka źródło pożywienia dla ludzi i zwierząt, a produkty wynikające z ich obecności w systemie uwalniają olbrzymie ilości nutrientów dla pozostałych członków ekologicznej społeczności. Nagły powrót sybstancji odzywczych do środowiska przyspiesza rozwój roślin, zwierząt, owadów oraz ożywia mikroflorę glebową. Gleba, którą wytwarzają grzyby podtrzymuje, ostatecznie, wszystkie żywe systemy. Kompleksowe działania grzybowych sprzymierzeńców pozwalają habitatom na osiąganie biologicznej stabilności, której pozbawione są środowiska ubogie w te organizmy. To grzybowa sieć powiązań trzyma i spaja wszystkie habitaty. Tworzone przez nas systemy najlepiej podtrzymują populacje ludzi, gdy nutrienty są zawracane do ekosystemu wykorzystując grzyby, jako mechanizm zwrotny. Dowiedziono, że grzybnia najlepiej rozwija się tam, gdzie nie stosuje się orki ziemi, a nawozy powracają do niej w postaci materii organicznej. Grzyby mogą uczestniczyć w systemie Permakultury na wiele sposobów.

Najlepiej opisuje to "Permakulturowy model z mikologicznym zacięciem" zaprezentowany przez Paula Stametsa w książce "Growing Gourmet and Medicinal Mushrooms."

Poniższa numeracja odpowiada numeracji przedstawionej na schemacie i prezentuje, niektóre możliwości wkomponowania grzybów do systemów Permakulturowych. Przejdźmy teraz do listy GRZYBOWYCH GIGANTÓW:

1. Boczniaki (Pleurotus sp.)

Boczniaki mogą być uprawiane zarówno w pomieszczeniach, jak i w terenie otwartym. Główne sybstraty do uprawy to pasteryzowane kolby kukurydzy, pszeniczna, ryżowa i jęczmienna słoma oraz róznego rodzaju produktu papiernicze (pulpa, tektura falista itp.). Namoczenie, przerośniętych grzybnią substratów, w zimnej wodzie skutkuje otrzymaniem "herbatki", która stanowi cenne źródło bogatego w składniki odżywcze nawozu oraz  organicznego środka owadobójczego. Herbatka otrzymana przy użyciu gorącej wody, jest natomiast aktywnym herbicydem. Boczniaki mogą być z powodzeniem uprawiane na kłodach drewna. Produkt uboczny ich uprawy nadaje się jako doskonała pasza dla bydła, drobiu oraz trzody chlewnej. Blisko 50% masy substratu przerabiane jest dzięki działalności grzybni w lotnną formę dwutlenku węgla, połączenie uprawy grzybów ze szklarniową uprawą roślin wydaje się mieć sens. Dwutlenek węgla przetłaczany z pomieszczeń uprawnych do szklarni zdecydowanie podniesie plonowanie roślin. Należy pamiętać aby strumień powietrza był przefiltrowany w celu eliminacji zarodników. Ponadto odpadowy substrat można stosować jako ściółkę lub mieszać go z wierzchnią warstwą gleby. Dostarczy nie tylko substancji odżywczych, ale skutecznie zredukuje populacjie nicieni glebowych. Grzybnia boczniaków jest, również znana ze swojej wysokiej skuteczności eliminowania toksycznych związków wywodzących się z grupy węglowodorów (np. substancji ropopochodnych). Mogą być zatem stosowane do celów rekultywacji zanieczyszczonych gleb.

2.   Łysiczka uprawna (Stropharia rugosoannulata)

Ten grzyb jest idealnym recyklerem odpadów drewnianych oraz ogrodowych i nadaje się do uprawy w różnych warunkach. Szybko rozprzestrzenia się na martwym drewnie (trocinach, zrębkach, gałązkach i kłodach), świetnie daje sobie, również radę na substratach niedrewnianych (np. ziemia ogrodowa suplementowana sieczką słomianą). Udokumentowano liczne przykłady uprawy tego grzyba w ogrodach, w towarzystwie roślin. Zdecydowanie jego obecność podnosi ich plonowanie i wzmacnia odporność na czynniki chorobotwórcze. Znane są również liczne przypadki "atakowania" upraw łysiczki przez pszczoły. Okazało się, że przyciąga je zawierająca cukry cytoplazma zamknięta w grzybni. 

Łysiczka uprawna jest doskonałym grzybem jadalnym, kiedy jest młoda. W miarę dojrzewania owocników, szybko zanika ich przydatność do spożycia. Owocniki szybko zasiedlane są przez larwy much. Nie należy jednak traktować tego jako problem. W Permakulturze nie ma problemów, są tylko niewykorzystane zasoby. Z powodzeniem dojrzałe owocniki z larwami możemy wykorzystać jako źródło pokarmu dla ryb lub drobiu. Pływające po powierzchni owocniki szybko nasiakają wodą, czego larwy nie znoszą i wychodzą na zewnątrz w poszukiwaniu powietrza, są wtedy idealnym celem ataku ryb łososiowatych.

Uprawa łysiczki niesie za sobą jeszcze jedną zaletę dla systemów permakulturowych. Jej wzrost jest uzależniony od określonych szczepów bakterii, które możemy spotkać w glebie i innych substratach. Ta właśnie cecha rozwiązuje kolejny problem, z którym stykają się rolnicy i osoby hodujące bydło. Odcieki ze składowania obornika są źródłem zanieczyszczenia wód gruntowych i powierzchniowych. Ten sam problem rodzą spływy powierzchniowe z pól naworzonych obornikiem i gnojowicą. Łysiczka uprawna zaszczepiona na pryzmach trocinowo-zrębkowych znakomicie oczyszcza takie odcieki z bakterii oraz związków azotowych. Można w ten sposób tworzyć membrany do mikofiltracji i oczyszczania wód. Okazuje się, że grzybnia łysiczki stanowi system aktywnej biofiltracji i skutecznie eliminuje np. populacje E.coli ze ścieków. Pojawia się szansa na ochronę przed zanieczyszczeniami wrażliwych i cennych ekosystemów wodnych. Ciekaw jestem, czy ktoś z władz kiedykolwiek odwiedzi tą stronę i zapozna się z tym wpisem?

3. Twardziak  japoński / Łuskwiak nameko / Soplówka jeżowata

Grupa gatunków często uprawianych na kłodach drewna. Zainokulowane grzybnią kłody ustawia się w rzędy przypominające płoty lub częściowo zakopuje się w ziemi. W Permakulturze metodę uprawy tych grzybów można połączyć z metodą uprawy lasów odrostowych, gdzie drzewa przycina się okresowo, otrzymując duże ilości gałęzi i konarów gotowych do zaszczepienia grzybni. Można w ten sposób przetwarzać, często bezużyteczne sterty gałęzi z przecinki drzew, tworząc z nich warstwę ściółki. Pozbywamy się gdnijącego drewna, będącego źródłem chorób grzybowych i dodatkowo otrzymujemy cenny produkt w postaci grzybów.

4. Huby i pierścieniaki

Kilka gatunków z tych grup można wkomponować w system zarządzania, wieloetapowym lasem leczniczych grzybów. Szczególnie istotna jest ich uprawa w miejscach gdzie dostępne jest drewno drzew liściastych w postaci, pozostawionych po wycince pieńków. W systemach ogrodów lesnych mozna stosować gatunki takie jak:

Płomiennica zimowa (Flamulina velutipes)

Lakownica lśniąca (Ganoderma lucidum)

Wrośniak różnobarwny (Trametes versicolor)

Łysiczka łagodna (Hypholoma capnoides)

Żółciak siarkowy (Laetiporus sulphureus)

Szmaciak gałęzisty (Sparassis crispa)

Powyższa kombinacja grzybów zapewni nam owocnikowanie od wczesnej wiosny po późną zimę.

5.   Czernidłak kołpakowaty ( Coprinus comatus)

Kosmopolityczny gatunek, wystepuje często w zasobnych w obornik glebach, przekształconych habitatach, w pryzmach kompostowych, na terenach trawiastych i zwirowych. Czernidłak jest niezwykle mobilny i szybko adaptuje się do nowych warunków. Jego zachowanie przypomina zachowanie smardzy, które zwykle przemierzają długie dystanse od miejsca zaszczepienia grzybni do miesca owocnikowanie, przez co są bardzo nieprzewidywalne, wręcz tajemnicze.W naszym permakulturowym schemacie czernidłakowi przypisana jest lokalizacja piąta (5), jednak nie spodziewajcie się owocników w miejscu zaszczepienia grzybni. Smaczne i jadalne są młode owocniki. Z biegiem czasu szybko się rozpływają, tworząc czarną maź. Ta właśnie właściwość sprawiała, że w ubiegłych wiekach, czernidłak był wykorzystywany w procesie otrzymywania pigmentu, którego uzywano do produkcji atramentów.

6. Smardze (Morchella sp.)

Smardze rosną w wielu, często bardzo zaskakujących miejscach, począwszy od opuszczonych sadów jabłoniowych, a skończywszy na żwirowych drogach i brzegach strumieni. Są bardzo tajemnicze i trudno przewidzieć kiedy i gdzie się pojawią. Niejednokrotnie widywałem te grzyby wyrastające pomiędzy płytami chodnikowymi, w miejskich gazonach, czy na skwerach zieleni wysypanych korą. Czasami można spotkać je w centrach ogrodniczych, gdzie pojawiają się w doniczkach z różnymi roślinami. Habitatem, który w naszych systemach permakulturowych można stosunkowo łatwo odtworzyć jest pogorzelisko. Grzyby te uważa się za organizmy pionierskie, są jak służby zarządzania kryzysem. Gdzie tylko pojawia się jakieś zaburzenie w środowisku, tam prawdopodobnie będą smardze. Może to być odkryta połać gruntu, żwirowisko, rozjeżdżona, leśna droga lub obszar dotknięty pożarem. Olbrzymi wysyp tych grzybów odnotowano m.in. po wybuchu wulkanu Świętej Heleny w USA. Prawdopodobnie jest to związane z rolą, jaką te grzyby pełnią w naturze - mają naprawiać zdegradowane środowiska. Smardze tworzą również związki symbiotyczne z roślinami wyższymi. Przykładem mogą tu być wspomniane jabłonie, a także topole. Gdy sadzimy te ostatnie, warto podczas nasadzeń zaszczepiać grzybnie na korzeniach młodych drzewek. Można w ten sposób utworzyć seminaturalne, wieloletnie stanowisko tych grzybów.

7. Gatunki mikoryzowe

Grzyby mikoryzowe to takie, które tworzą związki symbiotyczne z korzeniami roślin wyższych. Wyróżniamy dwa, główne typy mikoryz: endomikoryza oraz ektomikoryza. Zaszczepianie grzybni gatunków mikoryzowych możemy osiągnąć na wiele sposobów. Wiekową już metodą jest sadzenie satelickie, młodych drzewek w pobliżu miejsc, gdzie występują porządane przez nas grzyby. W taki sposób m.in. pozyskuje się dębowe sadzonki do nasadzeń na plantacjach produkujących trufle, jedne z najbardziej porządanych grzybów mikoryzowych. Nie tylko dlatego poszukiwane są sposoby skutecznego mikoryzowania roślin uprawnych. W glebie żyje wysoce rozwinięta sieć grzybowych strzępek, swoisty ziemski internet, sieć zbierająca i przetwarzająca informacje o środowisku. Badania wykazały, że dzięki grzybom mikoryzowym rośliny sa w stanie przekazywać sobie wzajemnie substancje odżywcze i ostrzegać przed inwazją szkodników. Mikoryza z grzybami zabezpiecza rośliny przed suszą i chorobami, a w zamian za tą ochronę rośliny dzielą się z grzybami substancjami odżywczymi. Las to żywy organizm, uzbrojony w system wczesnego ostrzegania przechwytujący każdą informację i każdy najmniejszy skrawek materii organicznej, aby ponownie zbudować na niej życie.

8. Grzyby enteogenne*

Z wielu obserwacji i badań wynika, że grzyby enteogenne to grupa najczęściej pojawiających się grzybów związanych z siedliskami człowieka. Te grzyby wykazują silny pociąg do ludziej aktywności związanej z rąbaniem drewna, użądzaniem terenów zielonych, tworzeniem i gromadzeniem martwej materii organicznej. Grzyby z tej grupy są sprzymierzeńcem człowieka w procesie rekultywacji środowiska i odtwarzania żywej warstwy gleby. Ich obecność w systemach permakulturowych niezwykle wzbogaca lokalną bioróżnorodność i przyczynia się do pogłębienia związku człowieka z przyrodą.

*Autorzy tej strony nie zachęcają nikogo do uprawy grzybów enteogennych. Nie ponoszą również odpowiedzialności za zachowania użytkowników tego serwisu, wynikające z błędnej interpretacji zamieszczonych tu informacji